Lifestyle Portal
  •   २० असार २०७९, सोमबार

राजा त्रिभुवनका अनौठा शोखहरु

२८ भाद्र २०७६, शनिबार ०७:००

भारतमा बेलायती शासकहरुको राजधानी दिल्ली हुनुअगावै तात्कालिन कलकत्ता र अहिलेको कोलकाता राष्ट्रिय शासनको केन्द्रविन्दु र राजधानी झैं थियो । उतिखेर सानो यूरोपका रुपमा कलकत्ता निकै राम्रो, ठाँट भएको शहर थियो । नेपाली सभ्रान्तवर्गका लागि कलकत्ता एउटा यूरोपको प्रतिबिम्ब थियो र उतिबेलादेखि नै जङ्गबहादुर लगायत अन्य राणा भाइभारदारहरुको युरोप भ्रमणको किस्सा नेपालभरि फैलिएको थियो । यसै कुराले पनि राजा त्रिभुवन युरोप जान चाहन्थे र युरोपका बिकास र स्वतन्त्रता अनि प्रजातन्त्रका आधारहरु हेर्न चाहन्थे, शायद ! तर राणाहरुले धार्मिक कारणले राजालाई विदेश जान नदिई सुनको पिँजडामा राखेको सुँगा झैै नेपालमा राखेका थिए ।

राजा त्रिभुवनको शैक्षिक सामाग्री स्वंयम चन्द्रशमशेरले तयार गरेको थिए, चन्द्र शम्शेरले कथाका किताब, प्रेमकथा, पाकशास्त्र र फ्रिक्शन पुस्तकहरुमात्र राजाको अध्ययन सामाग्रीका रुपमा राखेका थिए । यद्धपि राजाका मास्टर तुलसीमानले भुगोल, राजनैतिक शिक्षा तथा ईतिहास पनि राजालाई पढाए । पछि प्रधानमन्त्रीले राजालाई क्रान्तिकारी शिक्षा पढाएको आरोप लगाएपछि मास्टर तुलसीमानले आफू बहूला भएको नाटक गरेर सम्भावित सजायबाट जोगिएको कुरा बालकृष्ण समको आत्मवृतान्तमा उल्लेख छ ।

पछि राजा त्रिभुवनले तात्कालिन प्रधानमन्त्री जुद्धशम्सेरको सम्धि बन्न कबूल गरेपछि उन्लाई कलकत्ता जान दिइयो र त्यो पनि विशेष निगरानीमा । जुद्धशम्सेरले सत्ता छाड्न लागेका थिए, कलकत्तामा मदिरा पिउन र नाच्न प्रतिबन्द लगाएर एलिटहरुको नामी नाइटक्लब “क्लब ३००” मा राजा  त्रिभुवनलाई प्रवेश गराइयो । यो क्लब रुसी नागरीकले चलाएका थिए । यसरी राणाहरुको सुराकी र निगरानीको बावजुद राजा त्रिभुवनले कलकत्तामा रहेका देश निकाला भएका र तेश्रो दर्जाका राणा परिवारमा पर्ने सुवर्णशम्सेर र महाविरशम्सेरसंग छोटो भेट गरेका थिए ।

यो भेटघाट राणा विरोधी राणाहरु र राणा विरोधी आन्दोलनका लागि निकै फलदायी भएको थियो भनी एरिका नामक लेखिकाले आफ्नो पुस्तक  ‘त्रिभुवन फ्यामीली विथ एरिका’मा लेखेकी छिन् । अर्को किस्समा राजा त्रिभुवनले कलकत्ता जाँदा सुटकेसमा ढुङ्गा हालेर लगेको र फर्केर आउँदा तिनका पुस्तक ल्याएको प्रसंग पनि छ ।

राणा शासनको अन्त्यपछि पनि बिभिन्न बहानामा राजा त्रिभुवन कलकत्ता पुगिरहन्थे, राजाको अनौपचारीक भारत भ्रमण र मेडियोक्रे लाइफका विषयमा भारतीय प्रधानमन्त्री जवाहरलाल नेहरुले समेत असन्तुष्टि व्यक्त गरेका थिए ।

खासमा भारत पनि नेपाली राजाको बाहिरी दुनियाँसंग खासै सम्पर्क नहोस् भन्ने चाहन्थ्यो जुन राणाहरुले पहिले चाहेका थिए । यद्धपि किन राजा त्रिभुवनको सामान्य र अनौपचारीक भ्रमणबारे तत्कालिन भारतीय राजदुत सीपीएन सिंह र प्रधानमन्त्री नेहरुले नै टिप्पणी गरे भन्ने विषयमा ठोस कारण भने भेटिँदैन ।

यि कुराहरु स्वयम विशेश्वर प्रसाद कोइरालाले आफ्नो आत्मवृतान्तमा पनि लेखेका छन् । शायद अहिलेको बङ्गलादेश अर्थात पूर्वी पाकिस्तान भनिने ठाँउसंग सिमा जोडिएको कोलकातामा राजा बारम्बार गइरहँदा भारतले आफूलाई असुरक्षित हुने स्थान पाएको पनि हुनसक्दछ । भारत राजा त्रिभुवनलाई पश्चिमा प्रभावबाट पनि शायद जोगाउन चाहन्थे ।

बिसं १९९७ को शहिद काण्डपछि जुद्धशम्सेरले गोर्खामा राजा त्रिभुवनलाई नजरबन्दमा राख्दै छोरा महेन्द्रलाई राजा बनाउने सोच गरेका थिए, राजा त्रिभुवन यतिबेला देखि नै जुद्ध शम्शेर र आफ्ना छोरा महेन्द्र दुबै संग सतर्क थिए । सिंहदरवार कव्जा गर्दा के आई सिंहलाई महेन्द्रले सहयोग गरेका थिए भन्ने चर्चा पनि त्यसवखत निकै चलेको थियो ।

राजकुमार महेन्द्रले जुद्धशम्शेरकी नातिनी रत्न राज्यलक्ष्मीसंग प्रेम बिवाह गर्ने निर्णय पनि त्रिभुवनलाई खासै मनपरेको थिएन, उतिबेला राजा त्रिभुवन र राजकुमार महेन्द्रबिच तिब्र बेमेल थियो भनी धेरै ठाँउमा उल्लेख भएको पाइयो । खासमा जुद्धशम्सेरले निकै पटक भरिएको सभामा नै राजा त्रिभुवनलाई हप्काएका थिए अनि फेरि त्रिभुवनले आफ्ना २ छोराहरुको बिवाह जुद्धका नातिनीसंग गराइदिएका थिए तर फेरि महेन्द्रले पनि जुद्धकै नातिनीसंग गर्न चाहेको प्रेम बिवाहसंग राजा त्रिभुवन खुशी थिएनन ।

छोराको बिहे बहिष्कार गर्न पनि राजा त्रिभुवन कलकत्ता गएर नेपाली कन्सुलेटमा सामान्य नागरीकका हैसियतमा गएर बसे । नेहरुले मातृका प्रसाद कोइरालालाई एकै दुई दिनमा राजाको भारत बेमौसमी भ्रमणको विषयमा दुईवटा पत्र लेखेका थिए । यो चिठिको भाका निकै खरो र आदेशात्मक भएको पाइन्छ भनी टीप्पणी पाइयो ।

राजा त्रिभुवनको खापीमा राणाहरुले कहिल्यै केटीहरुको कमी हुन दिएनन् अनि सुरासुन्दरीमा राजालाई मधुमग्न बनाई राज्य शाषनमा आफ्नो हालीमुहाली गराउने राणाहरुको रणनिति थियो । यूरोपेली लेखिका एरिका लुक्याट राजाको दरवारमा फिजीयोथेरापीस्टका रुपमा आएकी र पछि त्रिभुवनसंग निकै नजिक भएकी अनि पुस्तक पनि लेखेकी व्यक्तित्व हुन् । उन्को पुस्तक भित्रुवन फ्यामीली विथ एरिकामा राणहरुले राजालाई बिदेशीसामु एउटा नशेडी र निम्छरो राजाका रुपमा मात्र प्रस्तुत गरेको तर राजा त्रिभुवन बास्तवमा त्यस्तो राजा नभएका उल्लेख गरेकी छन् ।

सबै श्रीमतीहरुलाई आदर गर्ने र शिष्टतापूर्वक मदिरा पिउने भनी एरिकाका पुस्तकमा उल्लेख छ । यद्धपि बिपी कोईरालाका आत्मवृतान्त पढ्दा भनें एरिकाका भनाईहरु सत्य लाग्दैनन् । बिपीको पुस्तकमा साम्राज्ञ शम्शेरको घरको पार्टीको कुरामा त्रिभुवनको हर्कतलाई बिपीले उठाएका छन् । उक्त पार्टीमा राजा त्रिभुवन आफ्नो छोराहरु सहित त्यहाँ पुगेका थिए । राजा त्रिभुवनले त्यहाँ गरेको हर्कत बिपीले निकै गुनासो गरेका छन् । उतीबेला बिपी गृहमन्त्री थिए ।

त्रिभुवनले बिपीलाई पार्टीमा ननाचेको भनी हप्काएका थिए, पछि राजा त्रिभुवनले आफू साम्राज्ञशम्सेरकैमा बसेर बुहारीहरु र बिपीलाई पठाउन गाडी खटाए । त्यसपछिका चुनावमा बिपी कोइराला भारी बहुमतले बिजयी भए, नेपालमा दुईतिहाई बहुमत सहितको प्रथम सरकार त्यही समयको थियो तथापि पछि राजा महेन्द्रको ‘कू’का कारण त्यो सरकार टिक्न भनें सकेन् ।

इतिहासका यस्ता पाटाहरुका बिषयमा हामी लाइभमाण्डूमा आउँदा दिनहरुमा चर्चा गर्दै जाँउला, आजलाई यति नै ।


त्रिभुवन फ्यालीमीली विथ एरिका पुस्तक
बालकृष्ण समको आत्मवृतान्त
बिपी कोईरालाको आत्मवृतान्त
युट्यूब च्यानल आनन्द नेपाल
अनि केहि बेवसाइटहरुको अध्यनका आधारमा


सुयोग ढकाल

प्रतिक्रिया दिनुहोस !
सम्बन्धित खबरहरु

असार १९, वीरगंज । विश्व हिन्दू परिषद् नेपाल, पर्सा निकट युवाहरुद्वारा पर्सा जिल्लाको वीरगञ्ज महानगरपालिकामा विरोध प्रदर्शन गरिएको छ ।

भारत सरकारको अनुदान सहयोग अन्तर्गत नेपालका विविध हितग्राही संस्थाहरुलाई ७५ वटा एम्बुलेन्स र १७ वटा विद्यालय बस उपहार प्रदान गरिएको

नेपालका लागि नवनियुक्त भारतीय राजदूत नवीन श्रीवास्तवले आज राष्ट्रपति भवन, शितल निवासमा आयोजित एक समारोहमा सम्माननीय राष्ट्रपति श्रीमती विद्यादेवी भण्डारी

नेपालका लागि नव–नियुक्त भारतीय राजदूत महामहिम नवीन श्रीवास्तव आज काठमाडौं आइपुग्नुभएको छ । श्रीवास्तव करियर कूटनीतिज्ञ हुनुहुन्छ । काठमाडौं आउनु