Lifestyle Portal
  •   १८ माघ २०७९, बुधबार

किन बिग्रियो अमेरिका इरान सम्बन्ध? अमेरिका र इरान सम्बन्धको नालीबेली

२३ पुष २०७६, बुधबार २१:२९

लोकप्रिय

अमेरिका र इरान दुबै देशहरुले एक आपसलाई हानी गर्ने खाले केहि एतिहासिक कदमहरु गरेको इतिहास छ, दोश्रो विश्वयूद्ध पछि नै यि दुबै राष्ट्रहरु बिचमा खटपट भएको हो । यिनीहरुको संस्थागत दुश्मनी शुरु भएको चाँही ३० वर्ष भएको पाइन्छ, आउनुहोस आज इतिहासका ति घटनाहरुलाई लाइभमाण्डुमा ब्याख्या गर्न चाहन्छौं ।

suyog dhakal
लेखकः सुयोग ढकाल

अचम्मको कुराचाँही के हो भनें ईरानी सरकार र अमेरिकी सरकार दुबैका नेतृत्वले एकआपसको घृणालाई राजनैतिक तवरमा निकै प्रयोग गरेको पाइन्छ । ईरानको घृणा लाई अमेरिकी चुनावमा अनि अमेरिकी प्रतिको घृणालाई ईरानी चुनावमा बिशेष राजनैतिक मुद्धा बनाएर प्रस्तुत गरिन्छ । यसवर्ष ट्रम्प नेतृत्वको सरकारले इरानमाथि गरेको हर्कत ले भनें अमेरिकी सामन्तवादको नयाँ अध्याय नै प्रकट गरेको छ यद्धपी अमेरिकासंग पनि ईरानलाई घृणा गर्ने र बदला लिने प्रशस्त कारणहरु इतिहासका केहि काला दिनमा दर्ज नभएका हैनन ।

सन् १९७९ मा ईरानको अमेरिकी दुतावासवाट केहि जना अमेरिकी बिधार्थीहरु सहित दुतावासका कर्मचारी र अमेरिकी कुटनियोगका अफिसरहरुलाई ईरानले १४४ दिनसम्म बन्धक बनाएको थियो । उता ईरानले पनि सन् १९५६ को सिआइए कमको घटना भुल्न सकेको थिएन, सिआइएको संलग्नतामा मोहम्मद मोसादेदको प्रजातान्त्रीक सरकारलाई गिराएर अमेरिकाको नेतृत्वमा ईरानमा अमेरिकी समर्थक सरकार गठन गरिएको थियो । यो ईरानको इतिहासकै सर्वाधिक ठूलो प्रतिगमन थियो जस्ले ईरानको आधूनिक बिकासक्रमलाई धेरै समय रोकेर राख्यो । अमेरिकाले यसरी चुनाववाट निर्वाचित संसद बिघठन गरि मोहम्मद राइजा शाह पलावीलाई ईरानको नयाँ नायवी प्रधानमन्त्री घोषणा गरेको थियो । पछि सन् १९७९ को ईरान मा भएको जनआन्दोलनले अमेरिकी नायवी शाषकलाई सत्ताच्यूत गर्यो र नयाँ आयाम शुरु गर्यो ।

ईस्लामीक रिपव्लीक ईरान अमेरिकाको दुश्मन र अमेरिका ईरानको दुश्मन भएको आज ५० औं वर्ष भइसक्यो र नयाँ स्वरुपका बिभिन्न आक्रमण र आरोप दुबै देशले एकअर्कालाई लगाँउदै आएको छ ।

नागरीकको औसत आयू देखि साक्षरता र शिक्षाको दरमा अमेरिका र ईरानमा खासै फरक छैन भनें हलिवुड झैं ईरानी चलचित्रहरु पनि विश्वभरि निकै चाखका साथ हेरिन्छ । ईरान पनि भाषा, सभ्यता, संस्कार अनि सरलताको एउटा उदहारणीय समाज भएको देश हो । गत वर्षहरुमा ईरानले आर्थिक दर, बैज्ञानीक आविष्कार र नवप्रवर्तनहरुमा फड्को मारेको पाइन्छ ।

अमेरिकाको नजरमा ईरानले मध्यपूर्वमा एउटा अमेरिकी बिरोधी सामा्रज्य खडा गर्न चाहन्छ भनें ईरानले सदैव अमेरिकालाई आफ्नो प्रजातन्त्र, धर्म अनि संसदको दुश्मन ठान्दछ । कटुसत्य त के हो भनें ईरानको घृणा उजागर नगरि अमेरिकामा चुनाव जित्न र अमेरिका प्रतिको हेयभाव नल्याई ईरानमा चुनाव जित्न असंभव नै छ । सेप्टेम्बर ११ को हमला पछि अमेरिकालाई अलकायदा लगायत क्रमश आइसीस हरुसंग लड्न ईरानले प्रत्यक्ष र अप्रत्यक्ष सहयोग पनि नगरेको हैन, ईराकमा मारिएका ६०० अमेरिकी सेनाको मृत्यूको कारण ईरानले लगानी गरेका मिलीटरी ग्रुप हुन् भन्ने अमेरिकाको ठम्याई ले झनै दुई देशको समबन्ध बिगार्यो । हुन त प्यालीस्टाइनको हमासलाई ईरानले प्रत्यक्ष सहयोग गर्दछ र हमास दशकौं देखि इज्रेलको टाउको दुखाईको बिषय भएको छ । यसअर्थमा इज्रेलको प्रत्यक्ष प्रभावमा पनि अमेरिकाले ईरानलाई अहिले टार्गेट बनाएको हुनसक्दछ । यसका अलावा ईरानले लेवनन लाई हरेक वर्ष १ मिलियन अमेरिकी डलरको सहयोग दिएर त्यहाँको हजीबुल्लाह समुहको सशक्तिकरण गर्दै आएको छ । हजीवुल्लाह अहिले लेवनानको सत्तामा छ र स्मरण रहोस् हजीबुल्लाह र हमास दुबै अमेरिकी सूचीमा आतंकवादको कडा निशानाका समुहहरु हुन् ।

सन् १९८८ मा ईरानी आकाशमा उडेको नागरीक उड्ययनको गैरसैनिक बिमानलाई अमेरिकी मिसाइलले खसायो जस्मा २९० जना ईरानीहरुको मृत्यू भयो, अमेरिकाले त्यस कुराको जिम्मेवारी लिएन र कुनै क्षमा सम्म पनि प्रकट गरेन । अमेरिकाले त्यस्लाई भूल भएको जनायो तर ईरानले आफ्नो २९० जना नागरीकको जानीजानी हत्या गरेको तथ्य आत्मसाथ गर्यो । ईरान स्वतन्त्र रुपमा अमेरिकासंग बदला लिन चाहन्छ र अमेरिका ईरानलाई मध्यपूर्वमा कमजोर र एक्लो भएको देख्न चाहन्छ ।

संयूक्त अरब इमिरेट्स, साउदी अरब अनि इज्रेल ईरानका मध्यपूर्वका पुराना दुश्मनहरु हुन् जोसंग अमेरिकी सरकारको निकै निकटता छ । सन् २०१५ मा ईरानले परमाणु हतियार नबनाउने संझौता पनि गर्यो तर पटक पटक उस्ले यो तोडेको संयूक्त राष्ट्र संघ र अमेरिकाको आरोप छ ।

प्रतिक्रिया दिनुहोस !
सम्बन्धित खबरहरु

एजेन्सी सीउल, १९ पुस उत्तर कोरियाली नेता किम जोङ उनले दोस्रो शक्तिशाली सैन्य अधिकारी पाक जोङ चोनलाई पदमुक्त गरेको कोरियाली

एजेन्सी सेनेगल, १९ पुस सेनेगलका दुई विपक्षी सांसदलाई बजेटको बहसका क्रममा गर्भवती सांसदलाई  पेटमा लात हानेको अभियोगमा ६ महिनाको जेल

कोरोना महामारी, निरन्तरको जलवायु प्रकोप, बढ्दो भूराजनीतिक तनाव, थलिएको अर्थतन्त्रमा कछुवाको गतिमा झिनो सुधार, ऊर्जा र खाद्यन्नको अकल्पनीय मूल्य वृद्धिलगायत

विरगञ्ज, १४ पुस छिमेकी मुलुक भारतमा कोभिड–१९ को संक्रमण फैलन थालेपछि वीरगन्ज नाकामा उच्च सतकर्ता अपनाइएको छ । इनरुवा नाकामा