Lifestyle Portal
  •   ३० बैशाख २०७८, बिहीबार

बिमस्टेकको संभावना र चुनौतिहरुको समय

८ फाल्गुन २०७६, बिहीबार ०८:००

The Bay of Bengal Initiative for Multi-Sectoral Technical and Economic Cooperation (BIMSTEC) अहिले दक्षिण एसियाली देशहरुका लागि एउटा अवसर र चुनौति अनि बिभिन्न नितिगत अध्ययन र कार्यगत प्रस्तुतिहरुको विषय सम्म भएको छ । बिम्स्टेक सन् १९९७ मा खडा भएको हो, यसको २३ वर्षिय स्थापना कालमा १७ वर्ष त बिमस्टेक मौन अनि अप्रभावशाली भएर बसेको बताइन्छ ।

बिमस्टेक स्थापनाका २ मुख्य आधारहरु पाइन सकिन्छ, एउटा सार्क सञ्जालमा भारतपाक बिवादका कारणले सार्कमा पूर्याएको धक्कालाई परिपूर्ति गर्दे अघि बढ्ने देशहरुको चाहना र महत्वाकांक्षालाई साकार पार्न खडा गरिएको सार्कको बिकल्प बिमस्टेक हुन सक्दछ भनें अर्कोतर्फ हेर्दा चीनको बेल्ट एण्ड रोड इनिसिएटिभको हितामा खडा गरिएको सञ्जाल भनेंर पनि बिमस्टेकलाई नचिनिएको चाँही हैन ।

नेपाल, भुटान, बंगलादेश, म्यानमार, थाइल्याण्ड, श्रीलंका र भारत सदस्य राष्ट्र भएको यस सञ्जालमा रियाक्टीभ रिजनालीज्म वा प्रोयाक्टीभ रिजनालीज्मको भनें अस्पष्टता देखिन्छ । क्षेत्रिय हितमा लागि देशहरु प्रतिकारात्मक या सक्रिय क्षेत्रियता भन्ने बिवाद स्पष्ट छ । क्षेत्रियताको भावले सदस्य राष्ट्रहरुलाई आफ्नो क्षेत्रमा सबै मिलेर बिकासका अवसर, श्रोत र संशाधन प्रयोग गर्ने समुहगत शक्ति प्रदान गर्दछ भन्ने मुलभुत उदेश्यले नै क्षेत्रिय सञ्जालहरु अन्र्तदेशीय रुपमा गठन भएका हुन्छन् । तर सदस्य राष्ट्रहरु चाँही बिमस्टेकलाई सार्कको बिकल्पका रुपमा हेर्ने र चीनको बिआरआईलाई समर्थन गर्ने बुँदाहरुमा मात्र केन्द्रित भएको आरोप बिमस्टेकलाई छ । यदि यसो हो भनें बिमस्टेक केवल प्रतिकारात्मक क्षेत्रियता भएको अन्र्तदेशीय सञ्जाल हो । चीनले दक्षिण एसियाली देशहरुका बजारमा एकखालको सामन्ती निति नै लागु गरेको छ, बिश्वव्यापीकरणका नाममा यि मुलुकहरुमा छिरेका चीनका उत्पादनहरु कमसल त छन नै तर ति उत्पादनहरु सस्ता भएकाले यि देशका आफ्ना उत्पादनको बजार भनें साँघुरिँदै गएको छ । बिमस्टेकका सबै देशहरुले बिआरआई मा हस्ताक्षर गरेका छैनन, भारत र भुटान बिआरआई मा जान बाँकी छ ।

चीनलाई सस्ता श्रमीकहरु अनि उत्पादनका साधनहरुको कम मुल्यमा उपलव्धताको खोजी छ, दक्षिण एसियाली देशहरुको बिकासोन्मुख अवस्थाले चीनका लागि सहि ठाँउ भएको पुष्टि गर्दछ । भारत, नेपाल र बगंलादेशमा बिश्वमा कतै नपाइएको जनसख्याँ बोनस छ जस्को अर्थ क्रियाशील जनसख्याँ धैरै भएको जानसाख्यिक बनावट भन्ने हुन्छ । तर यि मध्य सबैजसो देशमा ट्रेड डेफिसिट छ, यहाँ निर्यात भन्दा आयात धेरै छ र चीनको उत्पादन र बजार प्रतिको सामन्तवादी नितिले नै यि देशहरुमा ट्रेड डेफिसिट भएको बताइन्छ ।

भारत र थाइल्याण्ड अन्य सदस्य राष्ट्रका दाँजोमा ब्यापारमा निकै अघि पाइन्छन् भनें अन्य देशहरु अन्र्तदेशीय व्यापारमा भारत र थाइल्याण्डसंग अत्यन्त निर्भर पाइन्छ । यस अवस्थामा फ्रि ईकोनोमीक जोनको अवधारणामा अघि बढेको खण्डमा बिमस्टेक राष्ट्रहरु जो अलिक बमजोर छन् उनीहरु पनि माथि उकासिने स्पष्ट देखिन्छ । क्षेत्रिय भ्याल्यू चेनमा आधारित रहेर अन्र्तदेशीय उत्पादन तथा सेवाहरुको बिश्वयापी प्रयोग र बितरण बढावा दिनसके बिमस्टेकका सबै देशहरु छोटो समयमा समृद्ध हुनसक्ने पनि देखिन्छ । बिमस्टेकका धेरै संभावना रहँदा रहँदै पनि यसको मौनता अनि सदस्य राष्ट्रहरुको कम क्रियाशीलता चाँही एउटा दुख्खद कुरा हो ।

लाइभमाण्डु

प्रतिक्रिया दिनुहोस !
Loading comments...
सम्बन्धित खबरहरु

काठमाडौं। निजी अस्पतालहरुले सरकारले दिएको निर्देशन अनुसार १५ दिनभित्र अक्सिजन प्लान्ट जडान गर्न नसकिने जनाएका छन्। एसोसिएसन अफ प्राइभेट हेल्थ

काठमाडौं। राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले नयाँ सरकार बनाउनका लागि दावी पेश गर्न दिएको समयसीमामा कुनै पनि दलले सरकार बनाउने दावी पेश

बिश्वब्यापी महामारीको रूपमा बिश्व लाइनै पुर्ण प्रभाव पारेको अवस्थामा म पनि यश बाट प्रभावित भइ आज १४औ दिनमा आइसोलेसनबाट बाहिर

स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्यामन्त्री हृदयेश त्रिपाठीले कोभिड–१९ को रोकथाम, उपचार र नियन्त्रणका लागि नयाँ कदम आवश्यक रहेको बताएका छन्। मन्त्रालयले मंगलबार