Lifestyle Portal
  •   १९ असार २०७९, आईतवार

भारत-चीन सीमा विवाद र चीनको अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा अबको पाँच चुनौती

११ असार २०७७, बिहीबार १४:५९

विश्व मानचित्रका हरेक देशहरु चाहे जतिसुकै विशाल हुन् तर सीमा विवादमा साना देशहरुलाई मिच्ने र जमिन कब्जा गर्ने चलन रहिआएको छ । केहि देशहरुलाई नै यस्ता ठूला देशहरुले पहिले स्वायत्त क्षेत्र बनाउने अनि पछि आफूमा गाभ्ने गरेको पाइन्छ, आजका तिब्बत, सिक्कीम, क्रिमीया लगायत यस्ता अनेकन उदाहरणहरु छन् ।

भारत चीन सीमा विवाद विश्वका दुई भीमकाय देश र विशाल अर्थतन्त्र र ग्रोथ रेट भएका देशहरु बिचको हो । यस विवादले क्षेत्रिय र विश्वभर भुराजनीतिमा ठूलो उथलपुथल ल्याउनेवाला छ, आउनुहोस् आज कुरा गरौं यस सीमा विवादमा भारतको पक्षमा आँखा चिम्लेर साथ दिने ५ देश अथवा चीनको अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा देखिएको पाँच चुनौती ।

suyog dhakal
लेखकः सुयोग ढकाल

विश्व मानचित्रमा चीनको लगानी र प्रभुत्व भएका अनेकन देशहरु छन्, हरेक देशमा चीनका नागरीक, उत्पादन अनि बजार रहन्छन्, यद्धपी चीनका निकटतम मित्रहरुमा विवादित उत्तर कोरिया र सार्क राष्ट्र पाकिस्तानलाई धेरै ठाँउमा उद्धृत गरिएको छ । विश्वका लगभग सबै देशहरुको अर्थतन्त्रमा चीनको भूमिका प्रत्यक्षपरोक्ष हिसाबले धेरै रहेको पाइन्छ ।

पछिल्लो समयमा ‘बिआरआई’को शुरुवाती चरणमा नै पाकिस्तान, श्रीलंका र बंगलादेशलाई चीनले आफ्नो अत्यन्त निकट र आफूमा निर्भर देशहरु बनाइसकेको छ । नेपालले हङकङ चीन विवादमा चीनको स्पष्ट पक्ष लिएपछि भारतचीन सीमा विवादमा नेपालको तठस्तता कतिको सन्तुलित रहन्छ या रहन्न भन्ने विषयमा विष्लेषण र अध्ययन जरुरी छ ।

चीनलाई चुनौती दिंदै भारतको पक्षमा यि ५ लोकतान्त्रिक मूलुकले साथ दिनेछन्ः

१) संयूक्त अधिराज्य अमेरिका
अमेरिका र चीनको यस ग्रहको सर्वाधिक शक्तिशाली र प्रभावशाली राष्ट्र बन्ने होडवाजीमा निकै थुलो हानाथाप छ । चीनसँग मुलतः कोरोना क्राइसिसका समयमा जुन २१ मा अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पले कुगं फु भाइरस भनेपछि अमेरिकाले अप्रत्यक्षरुपमा भाइरसको उत्पति चीनले गरेको आशय अभिव्यक्त, गरेको हो । यसका अलावा विश्व स्वास्थ संघको अमेरिकी लगानीमा कटौति लगायत थुप्रै अन्य कारणहरुमा ट्रम्प प्रशासन चीनबाट रुष्ट देखिन्छ । विश्वका यि ध्रुविकृत शक्तिराष्ट्रहरुको होडवाजी र विवाद शदियौं पुरानो छ र यसका साथै अमेरिका रहेका भारतीय मूलका नागरीकहरुको मतदान संख्या यस वर्षको अमेरिकी राष्ट्रपति चुनावमा रणनैतिक रहनेछ ।

ट्रम्पले यसकारण पनि भारतीय पक्षमा उभिन जरुरी रहन्छ, चीन भन्दा अमेरिकाका लागि भारत नै निकट ठहरिएको छ भनें भर्खरै भारत र अमेरिकी राष्ट्रपति समकक्षीहरुको भेटवार्ता र भ्रमणले पनि अमेरिका र भारत समबन्ध निकै बलियो भएको ठहर छ ।

२) जापान
सिनो जापानीज वार विश्वका धेरै सभ्यताहरु भन्दा पुरानो छ, विशेष गरि चीनले साउथ सागरमा आफ्नो अधिपत्य जारी गर्न थालेपछि पूर्वीय तटको जापान रुष्ट भएको छ । जापानले आफ्नो मिसाइल सिस्टम पनि चीनसँग सम्भाव्य युद्ध र प्रतिरक्षार्थ बनाएको बताइन्छ, जापानका प्रधानमन्त्री सिन्जो एबे भारत निकट छन्, पछिल्ला वर्षहरुमा भारतका प्रधानमन्त्री मोदी र सिन्जोको दुबै देशमा भ्रमण भएको थियो । प्रधानमन्त्री मोदीले जापानमा दिएको सन्देशमा भारत वुद्धको देश भनि भनेको वक्तव्य बिषयमा निकै विवाद पनि भएको थियो । सिन्जो एबे आफ्नो भारत भ्रमणको क्रममा वाराणसीको गंगा आरतीमा समेत सरिक भएका थिए ।

३) अष्ट्रेलीया
गत हप्ता मात्र अष्ट्रेलीयाले आफ्ना कम्पनीहरुलाई चीनीयाँ साइबर आक्रमणको सम्भावनामा खतराको जनाउ दिएको थियो । चीन र अष्ट्रेलीयाबिच भर्खरै आयात निर्यात बिषयमा मतभेद उत्पन्न भएको छ, चीनले अष्ट्रेलीयावाट आयात गरिने हरेक कुराहरुमा अधिक कर लगाएको छ ।

४) भियतनाम
चीन र भियतनाम दुबै कम्यूनिष्ट देश मानिन्छन् यद्धपी दुवै देशको खुबै पुरानो दुश्मनी छ । सन् १९७९ मा चीन र भियतनाम युद्ध भयो जस्मा मुख्य कारण चीनलाई भियतनाम हुँदै कम्वोडिया जाने बाटो चाहिएको भन्ने थियो । यद्धपी यस युद्धमा भियतनामले चीनका सेना अर्थात पिपल्स लिपवरेशन आर्मीलाई धपायो । भियतनामले संयूक्त राष्ट्रसंघको सुरक्षा काउन्सिलमा भारतको स्थायी सदस्यताका लागि मत दिएको थियो भने दिल्ली र मस्कोले बनाएको संयूक्त मिसाइल सिस्टम ब्रह्मोस भियतनामले खरिद पनि गरेको छ ।

५) दक्षिण कोरिया
कोरियन पेनीन्सुलाको दक्षिणी देश दक्षिण कोरिया आफ्नो उत्तरी छिमेकीसँगको द्वन्द्व र इखले तनावमा छ, उत्तर कोरियालाई चीनको प्रत्यक्ष सहयोग रहेको दक्षिणको ठम्याई छ । भारत र कोरियाको आर्थिक र प्राविधिक दुबै तहमा ठूलै साथ र सहकार्य विगतका वर्षहरुमा देखिएको छ ।

यसका अलावा भारतलाई बेलायत, यूरोपियन यूनियनका अन्य देशहरु, फिलीपीन्स लगायतका राष्ट्रको पनि साथ रहन सक्दछन् । तर चीनसँगको बैमनस्यताका लागि यि देशहरु भारतको पक्षमा लाग्लान ? या चीनको अन्य प्रभाव र चीनप्रतिको आर्थिक र ब्यापारीक परनिर्भरताले यिनीहरुलाई यस कुरामा तठस्त नै राख्नेछ भन्ने कुरा भने भविष्यले देखाउला ।

प्रतिक्रिया दिनुहोस !
सम्बन्धित खबरहरु

भारत सरकारको अनुदान सहयोग अन्तर्गत नेपालका विविध हितग्राही संस्थाहरुलाई ७५ वटा एम्बुलेन्स र १७ वटा विद्यालय बस उपहार प्रदान गरिएको

नेपालका लागि नवनियुक्त भारतीय राजदूत नवीन श्रीवास्तवले आज राष्ट्रपति भवन, शितल निवासमा आयोजित एक समारोहमा सम्माननीय राष्ट्रपति श्रीमती विद्यादेवी भण्डारी

नेपाली मोटरसाइकल राइडर दीपक साह भारतको हिमाचल प्रदेशको चाम्बामा आयोजित ‘र्‍याली अफ चाम्बा’ को ‘एक्स्ट्रिम (मोटो) २०२२’ को विजेता बनेका

नेपालका लागि नव–नियुक्त भारतीय राजदूत महामहिम नवीन श्रीवास्तव आज काठमाडौं आइपुग्नुभएको छ । श्रीवास्तव करियर कूटनीतिज्ञ हुनुहुन्छ । काठमाडौं आउनु