Lifestyle Portal
  •   २ जेष्ठ २०७८, आईतवार

महिलाहरुका स्वास्थ्य सम्बन्धी मुद्दाहरु

२९ आश्विन २०७७, बिहीबार ०९:५६

महिलाहरुमा सामान्य रुपमा हुने स्वास्थ्य समस्याहरुलाई ध्यानमा राख्दै डब्ल्यूएचओ (WHO) जस्ता ठूला संस्थाहरुले यस सम्बन्धमा विशेष ध्यान दिन अपिल गरिरहेका हुन्छन् । महिलाहरुको स्वास्थ्यसँग सम्बन्धीत निम्नलिखित ११ मुद्दाहरुमा नेपाल लगायत विश्वभरका देशहरुमा ध्यान दिनुपर्ने देखिन्छ ।

डा. इर्शादूल हक
Medical Officer at Om Hospital & Research Center Pvt. Ltd

१) क्यान्सर
महिलाहरुमा दुई प्रकारका क्यान्सर (ब्रेस्ट तथा सर्वाइकल) हुने खतरा सबैभन्दा अत्याधिक रहेको छ । प्रत्येक वर्ष जारी हुने यससँग सम्बन्धीत तथ्याङ्कमा यदि ध्यान दिने हो भने तपाईंलाई थाहा लाग्ने छ की लगभग हरेक वर्ष ५ लाख महिलाहरु यि दुवै प्रकारका क्यान्सरका कारण जीवन गुमाउनु परेको छ । यदि यि क्यान्सरका लक्षण समय छँदै थाहा लाग्नसक्ने हो भने स्वस्थ्य हुने सम्भावना बढ्दछ । यसका लागि कैंयन महत्वपूर्ण विषयहरुमा विशेष रुपले ध्यान दिन आवश्यक देखिन्छः

  • ब्रेस्ट तथा सर्वाइकलमा हुने क्यान्सरका सम्बन्धमा आवश्यक जागरुकता बढाउनुपर्छ ।
  • क्यान्सरको स्क्रीनिङ तथा उपचारको लागि विशेष रोकथाम तथा सस्तो उपचार हुनुपर्छ ।
  • ह्यूमन पेपिलोमावायरस (एचपीवी) को खोपको सहज उपलब्धता तथा पहुँच हुनुपर्छ ।
  • ब्रेस्ट क्यान्सरमा मास्टेक्टमी (ब्रेस्टलाई काटेर हटाउने) सँग सम्बन्धित गलत बुझाईहरुलाई टाढा राख्नुपर्छ ।

२) प्रजननसँग सम्बन्धित जानकारीहरु
प्रजनन तथा त्यससँग सम्बन्धित कैंयन विषयवस्तुहरुमा अनेक अध्ययनहरु भइसकेका छन् । प्रजनन प्रणाली एउटा जटिल प्रक्रिया हो । त्यसो त यूटीआई तथा बैक्टीरियल संक्रमणले महिलाको गर्भधारण शक्तिलाई प्रभावित गर्दैन । तर, भविष्यमा यसका कैंयन दुश्प्रभाव समेत देखिन सक्छ । प्रजनन स्वास्थ्यसँग जोडिएका तथ्यहरुलाई बुझ्नका लागि निम्न विषयहरुमा ध्यान दिन आवश्यक छः

  • प्रजनन स्वास्थ्यका सम्बन्धमा फैलीएका हल्लाहरुबाट बचाउनुपर्छ ।
  • प्रजनन तथा त्यससँग सम्बन्धित स्वास्थ्य समस्याहरुका सम्बन्धमा आम मानिसहरुलाई जागरुक बनाउनुपर्छ ।
  • गर्भनिरोधहरुको प्रयोगका सम्बन्धमा जागरुकता तथा आम मानिसहरुसम्म यसको पहुँचलाई सहज बनाउनुपर्छ ।
  • केट्केटीलाई यौन शिक्षा तथा यससँग सम्बन्धी जानकारीहरु दिनुपर्छ ।

३) सम्बन्धित स्वास्थ्य जानकारीहरु
प्रसव अघि तथा प्रसवपछि हेरचाहबाटै नवजात शिशुको स्वास्थ्यलाई उत्तम बनाउनुका साथै विश्वस्तरमैं मातृ मृत्यु दरलाई न्यून गर्न सकिन्छ । यस सम्बन्धमा चिकित्सक/स्वास्थ्यकर्मीहरुको साथै साथीहरु तथा परिवारले गर्ने हेरचाहको एउटा ठूलो भूमिका रहेको हुन्छ । मातृ स्वास्थ्यलाई प्राथमिकता दिनका लागि निम्नलिखित कदम उठाउनुपर्ने देखिन्छः

  • प्रसव अघि तथा प्रसवपछिको हेरचाहका सम्बन्धमा उचित जानकारी दिनुपर्छ ।
  • गर्भावस्था अघि तथा गर्भावस्थाका क्रममा स्क्रीनिङ, परीक्षण तथा खोपको कार्यक्रमहरुको सस्तो पहुँचको व्यवस्था गरिनुपर्छ ।
  • पोषण, व्यायाम तथा मानसिक स्वास्थ्यको हेरचाहमाथि विशेष जोड दिनुपर्छ ।
  • गर्भपतनको स्थितीमा आमाको विशेष विशेष शारीरिक ध्यान तथा ख्याल राख्नुपर्छ ।
  • छोरीको जन्मसँग जोडिएका हल्ला, मिथ्या तथा पुरानो संकिर्ण सोचलाई हटाउनुपर्छ ।

४) एचआइभी / एड्स
जागरुकताको अभावमा यो रोगले विश्वभरी गतिका साथ आफ्नो पकड फैलाउँदै गइरहेको छ । ह्यूमन इम्यूनोडिफिशिएन्सी भाइरस (एचआइभी) को पहिलो घटना सार्वजनिक भएको तीन दशकपछि समेत यसको खतरालाई न्यूनीकरण गर्न सकिएको छैन । युवा महिलाहरुमा यसको संक्रमणको खतरा बढी रहेको छ । यौन शिक्षा, कण्डमजस्तो अत्यावश्यक कुरा सबैको पहुँचमा नहनु, साथै सुरक्षित शारिरिक सम्बन्धका बारेमा जानकारीहरुको अभावका कारण समेत यसको संक्रमणको फैलावट गतिका साथ भएको हो । मानिसहरुलाई जागरुक बनाउँदै यसको संक्रमण रोक्नका लागि व्यापक प्रयास गर्नुपर्ने आवश्यक्ता देखिएको छ ।

५) यौनसञ्चारित रोग
एचआइभी / एड्स तथा एचपीभी बाहेक, महिलाहरुमा गोनोरिया, क्लैमाइडिया और सिफलिस जस्ता यौनसञ्चारित रोगहरु हुने खतरा रहेको हुन्छ । तर, पुरुषहरुको तुलनामा महिलाहरुमा यसको स्पष्ट लक्षण देखिदैनन । त्यसकारण यसको सजिलै उपचार हुनसक्दैन । यसको संक्रमणबाट न केवल महिलाहरुको स्वास्थ्य समस्याहरुसँग सामना गर्नुपर्ने हुन्छ, साथै उनको प्रसव तथा शिशु स्वास्थ्यमा समेत जटिलता उत्पन्न हुनसक्छ । महिलाहरुमा एसटीआईबाट बच्नका लागि निम्नलिखित कदम उठाउनुपर्छः

  • यौन शिक्षालाई पाठ्यक्रममा संलग्न गरी उचित यस सम्बन्धमा जानकारी दिनुपर्छ ।
  • कण्डम, गर्भनिरोधकको उपयोगबाट यौनसञ्चारित रोगहरुलाई रोक्न सकिन्छ भन्ने जानकारी दिनुपर्छ ।
  • कण्डम, गर्भ निरोधकहरुको सहज उपलब्धताको सुनिश्चित गर्नुपर्छ ।

६) महिलाहरुसँग हुने हिंसालाई रोक्नु
डब्ल्यूएचओको रिपोर्टका अनुसार, ५० वर्ष भन्दा कम आयू भएको हरेक तीन मध्ये एक महिलालाई परिचित या किसी अञ्जानबाट यौन हिंसाको शिकार हुनुपरेको छ । हिंसा त्यो शारीरिक होस् या यौन प्रकृतिको, यसले महिलाको शारीरिक तथा मानसिक स्वास्थ्य माथि गहिरो प्रभाव पार्दछ । यसलाई निश्तेज गर्नका लागि निम्न विषयहरुमा विशेष ध्यान देने की जरूरत है।

  • केटकेटीलाई यौन शिक्षा दिनुहोस् । पुरुष तथा महिलाहरु दुवैलाई यौन हिंसालाई रोक्ने सम्बन्धमा शिक्षित गर्नुपर्छ ।
  • प्रशासन तथा चिकित्सकहरुलाई महिलाहरुका साथ हुने हिंसाको सम्बन्धमा संवेदनशील बनाउनुपर्छ ।

७. मानसिक स्वास्थ्य
डब्ल्यूएचओको रिपोर्ट अनुसार अवसाद, चिंता तथा अन्य कैंयन किसिमका मनोदैहिक समस्याहरु महिलाहरुमा अत्यधिक देखिन्छन् । यस्तो अवस्थामा कहिले काँही मानसिक स्वास्थ्यमा दीर्घकालिक असर देखिन थाल्छ, जसले जीवनलाई प्रभावित गर्न सक्छ । यही कारण हो की महिलाहरुमा मानसिक स्वास्थ्यलाई लिएर विशेष ध्यान दिन आवश्यक पर्दछ ।

  • मानसिक स्वास्थ्यसँग सम्बन्धित मुद्दाहरुका सम्बन्धमा कुराकानी गरेर त्यसको निदान तथा उपचारका सम्बन्धमा चिन्तन गर्नुहोस् ।
  • यस किसिमको समस्याहरुबाट प्रभावित महिलाहरुलाई सामाजिक स्तरमा सहायता प्रदान गर्नुहोस्, यस्तो सहयोगले उनी शिघ्रतिशिघ्र यस्तो समस्याबाट बाहिर निस्किन सक्नेछिन् ।

८. गैर-सञ्चारी रोग
महिलाहरुमा गैर-सञ्चारी रोगहरु जस्तैः मधूमेह, हाई ब्लड प्रेशर (उच्च रक्तचाप), मोटो शरिर लगायतका समस्या जुन तिब्र गतीका साथ समाजमा बढ्दै गएको छ । यसको रोकथामका लागि निम्न बुँदाहरुमा ध्यान दिन आवश्यक छः

  • यि समस्याहरुका सम्बन्धमा समाजमा जागरुकता फैलाउनुपर्छ । यस्ता समस्याहरुसँग जुध्नका लागि उचित उपचारहरुका बारेमा जानकारी दिनुपर्छ ।
  • छोरीहरु तथा महिलाहरुलाई उचित पोषण, व्यायाम तथा मानसिक स्वास्थ्यद्वारा जीवनशैलीलाई उत्कृष्ट बनाउनका लागि प्रेरित गर्नुपर्छ ।
  • सार्वजनिक स्वास्थ्य प्रणालिहरु तथा औषधी उपचारहरुसम्म नागरिकको पहुँच सहज तथा सुनिश्चित गर्नुपर्छ ।

१०. कम उमेरमा महिलाहरुमा देखिने समस्याहरु
आजभोली कम उमेरबाटै छोरीहरुमा जीवनशैलीसँग सम्बन्धित समस्याहरु हुन थालेका छन् । भविष्यमा यो ठूलो स्वास्थ्य समस्याको कारण पनि बन्न सक्छ । उचित पोषण तथा स्वास्थ्यसँग सम्बन्धित जानकारिहरुको अभावमा उनीहरुलाई अनावश्यक धेरैखाले समस्याहरुको सामना गरिरहेका हुन्छन् । यसबाट एसटीआई, यूटीआई, एचआइभी तथा कैंयन प्रकारका प्रजनन सम्बन्धी स्वास्थ्य चुनौतिहरु उनीहरुको सामू आउन सक्छन् ।

  • छोरीहरुलाई उनिहरुको स्वास्थ्यका सम्बन्धमा शिक्षित गर्नुहोस् ।
  • आमा-बुवाको जिम्मेवारी हो की उनीहरु छोरीहरुको स्वास्थ्य तथा सुरक्षित स्वास्थ्य सेवाहरु उपलब्ध गराउन् ।
  • स्वास्थ्य सुविधाहरुको सहज पहूँच उपलब्ध होस् ।

११. उमेरसँगै महिलाहरुमा हुने स्वास्थ्य समस्याहरु
विकासशील समाजमा उमेर बढनुका साथै महिलाहरु कामका लागि घरबाट बाहिर जान छाड्नछन् । जसका कारण उनीहरु पेन्शन, स्वास्थ्य बीमा तथा यससँग सम्बन्धित सेवाहरुको लाभ लिन अप्ठेरो हुन थालद्छ । उमेर बढनुका साथै महिलाहरुमा पुरानो गठिया, अस्टियोपोरोसिस, मोतियाबिन्दू, ग्लूकोमा तथा मृगौला सम्बन्धि स्वास्थ्य समस्या देखिनु झण्डै सामान्य हो । यस्तो समस्या भएकाहरुका लागि स्वास्थ्य सेवा प्रदान गर्न निम्नलिखित कदम उठाउनुपर्नेहुन्छ ।

  • बुझ्ने उमेरमा नै छोरीहरुलाई भविष्यमा आइपर्नसक्ने सम्भावित स्वास्थ्य समस्याहरुका सम्बन्धमा जागरुक गर्नुहोस् । जसको सहयोगले उनीहरुले पर्याप्त सुरक्षा तथा रोकथामको व्यवस्थापन गर्नसकून ।
  • सस्तो तथा सहज सुलभ स्वास्थ्य सेवा प्रदान गर्ने व्यवस्था गरिनुपर्छ ।
  • बुढेशकालका दौरान महिलाहरुलाई मानसिक तथा शारीरिक रूपले स्वस्थ राख्नका लागि उनीहरुको खानपान तथा मानसिक स्वास्थ्यका लागि घर, समाज, कार्यालय, सार्वजनिक स्थल तथा प्रशासनीक ठाउँहरुमा राम्रो वातावरण दिनुहोस् ।

प्रतिक्रिया दिनुहोस !
Loading comments...
सम्बन्धित खबरहरु

काठमाडौं । सरकारले इन्धनको मूल्य बढाएको छ । नेपाल आयल निगमले आइतबार रातिदेखि लागु हुने गरी पेट्रोल, डिजल, मट्टितेल र

काठमाडौँ | गत बुधबारदेखि कोरोना संक्रमितको संख्या निरन्तर घट्दो क्रममा रहेको संक्रमितहरुको तथ्यांकले देखाएको छ । गत मंगलबार नेपालमा हालसम्मकै

काठमाडौं। आगामी आर्थिक वर्षका लागि वार्षिक बजेट पेश गर्न अब १३ दिन बाँकी छ। जेठ १५ मा प्रतिनिधिसभामा बजेट पेश

काभ्रेपलाञ्चोकको बनेपा नगरपालिका–१० जनगालस्थित भोमी अस्पताललाई कोभिड समर्पित (डेडिकेटेड) अस्पताल बनाइएको छ । नगरपालिकाका प्रमुख लक्ष्मी नरसिंहवादे श्रेष्ठले उक्त अस्पतालको