Lifestyle Portal
  •   १३ जेष्ठ २०७९, शुक्रबार

सेयर बजारमा प्रवेश गर्दै हुनुहुन्छ ? जान्नैपर्ने ७ वटा कुराहरु

२५ फाल्गुन २०७७, मंगलवार २१:००

काठमाडौं । पछिल्लो एक वर्षको तथ्यांकलाई हेर्ने हो भने पुँजीबजारमा प्रवेश गर्ने लगानीकर्ताको संख्या ठूलो छ । अझ यसलाई कोरोना अघि र कोरोनापछिको अवस्थाका रुपमा पनि बुझ्न सकिन्छ ।

कोरोना महामारीका कारण मुलुकका चैत ११ गतेदेखि लकडाउन भयो । त्यसपछि घरबाहिरका सबै खाले गतिविधिहरु ठप्प भयो । सेयर बजार पनि बन्द भयो । तत्कालीन समयमा घरभित्रै बसेका मानिसहरुले आम्दानीको अनेकन बाटा खोज्न थाले । यसैबीच विभिन्न कम्पनीहरुले जारी गरेको आइपीओमा लगानीकर्ताको आकर्षण देखिन थाल्यो । अहिले हरेक दिन १० हजारभन्दा बढी डिम्याट खाताहरु खोलिएको तथ्यांकले देखाउँछ ।

सीडीएससीका अनुसार हाल ३० लाखभन्दा बढीले डिम्याट खोलेका छन् भने करिब ४ लाख ५० हजारले अनलाइन कारोबारका लागि टीएमएस लिएका छन् । नेप्सेका अनुसार ४ लाख ५० हजारमध्ये २ लाख २२ हजारबढी अनलाइनमा सक्रिय प्रयोगकर्ता छन् भने अनलाइन र अफलाइन दुबै गरी सक्रिय प्रयोगकर्ता करिब ६ लाख छन् । यसको अर्थ आइपीओ भर्नेहरु १५ लाखभन्दा बढी पुगे पनि दोस्रो बजारमा कारोबार गर्नेहरुको संख्या करिब ४० प्रतिशतको हाराहारीमा छ ।

तर के तपाईंलाई थाहा छ पुँजीबजारमा प्रवेश गर्नुभन्दा अघि के कस्ता कुरामा ध्यान दिनुपर्छ ? तपाईं यस क्षेत्रमा नयाँ हुनुहुन्छ भने तपाईंले केही आधारभूत विषयमा जानकारी लिनैपर्छ । ताकी प्रक्रियागत विषयमा तपाईं जानकार हुनुहोस् ।

आज हामी यस लेखमार्फत् सेयर बजारमा प्रवेश गर्नु पूर्व जान्नैपर्ने केही आधारभूत विषयमा चर्चा गर्दैर्छौ ।

१) डिम्याट अकाउन्ट
सेयर कारोबार गर्नका लागि डिम्याट अकाउन्ट हुनैपर्छ । डिम्याट अकाउन्ट भनेको बैंक अकाउन्ट जस्तै हो । तपाईंले कुनै बैंकमा गएर पैसा जम्मा गर्नका लागि विभिन्न प्रकारका खाता खोले जस्तै यो पनि सेयर कारोबारका लागि खोलिने खाता हो जसलाई डिम्याट अकाउन्ट भनिन्छ । डिम्याट १६ अंकको हुन्छ । डिम्याट अकाउन्ट बैंक, ब्रोकर कार्यालय र मर्चेन्ट बैंकमा मात्रै गएर खाता खोल्न सकिन्छ । डिम्याट अकाउन्टमा तपाईंसँग विभिन्न कम्पनीमा भएको सेयर राखिएको हुन्छ । तपाईंले मन लागेको बेलामा डिम्याट अकाउन्टको सहायतमा कुन कम्पनीको कति सेयर छ भनेर हेर्न सक्नु्हुन्छ । डिम्याट अकाउन्ट लागू हुनुभन्दा अघि कम्पनीको सेयर प्रमाणपत्रमा उपलब्ध गराइन्थ्यो । तर अहिले उक्त प्रमाणपत्रको साटो डिम्याट अकाउन्टमा सेयर राखिन्छ ।

२) सीआरएन नम्बर
सीआरएन नम्बरको अर्थ हो सी-आस्बा रजिस्ट्रेसन नम्बर । यो बैंक वा वित्तीय संस्थाले प्रदान गर्छन् । यो ८ वटा नम्बरको हुन्छ । जसलाई कुनै पनि कम्पनीको प्राथमिक सेयर अर्थात् आइपीओ भर्नका लागि आवश्यक पर्छ । खास गरी सीआरएन नम्बर बैंक अकाउन्ट अन्तर्गतकै नम्बर हुन्छ । सीआरएन नम्बरकै सहायताले आइपीओ भर्दा आवेदन गरे वापतको नम्बर बैंकमा ब्लक भएर बस्छ । आइपीओ परेको खण्डमा आइपओ परे अनुसारको रकम काटिन्छ र त्यसबाहेकको रकम रिजिल भएर बैंक खातामा बस्छ ।

३) मेरो सेयर
सीडीएससी एण्ड क्लियरिङले सञ्चालन गरेको मेरो सेयर आइपीओ भर्न, आफूसँग भएको सेयर संख्या हेर्न र आइपीओ नतिजा हेर्नका लागि प्रयोग गरिन्छ । कुनै पनि बैंक तथा वित्तीय संस्थाले जारी गर्ने डिबेञ्चर, म्यूचुअल फण्डको आइपीओ पनि यसैमार्फत् भर्न सकिन्छ । डिम्याट र सीआरएन नम्बर भएकै आधारमा तपाईंले बैंकमै गएर आइपीओ भर्न सक्नुहुन्छ । तर यदि तपाईंसँग मेरो सेयर पनि लिनु भएको छ भने तपाईंले मोबाइल, कम्प्युटरलगायतका डिभाइसबाट आफू बसेकै ठाउँबाटै आइपीओ भर्न सक्नुहुन्छ । बैंक गइराख्नुपर्ने झण्झट रहन्न् ।

४) आइपीओ/एफपीओ
कुनै पनि कम्पनीले एक पटक मात्रै आइपीओ जारी गर्न पाउँछ । जसलाई अंग्रेजीमा इनिसियल पब्लिक अफरिङ र नेपालीमा प्राथमिक सेयर वा साधारण सेयर भनिन्छ । कुनै पनि कम्पनीलाई पैसाको जरुरी भयो भने कुल चुक्तापुँजीको केही प्रतिशत रकम आइपीओद्वारा संकलन गर्छन् । कम्पनीलाई आफूलाई अपुग रकम सर्वसाधारणसँग उठाउन पाउँछन् । बैंक तथा वित्तीय संस्था, बीमा कम्पनी जस्ता पब्लिक कम्पनीले आइपीओ जारी गर्नैपर्छ भने कुनै पनि निजी कम्पनीले पब्लिक कम्पनीमा रुपान्तरण गरेर पनि आइपीओ जारी गरेको पाइन्छ ।

हाल कुनै पनि कम्पनीले आइपीओ जारी गरेपछि बाँडफाँट गर्दा आवेदन दिने सबैलाई न्यूनतम १० कित्ता दिनुपर्ने प्रावधान छ । यदि १० कित्ताका दरले पुग्नेभन्दा धेरै आवेदन परेको खण्डमा लक्की ड्रमार्फत् बाँडफाँट गरिन्छ । आइपीओ सामान्यतयाः प्रतिकित्ता १ सय रुपैयाँको जारी गरिन्छ भने कम्पनी अनुसार त्योभन्दा पनि बढी मूल्यमा जारी गरिन्छ ।

आइपीओपछि जारी हुने भनेको एफपीओ हो । एफपीओलाई ‘अ फलो अन पब्लिक अफर’ पनि भनिन्छ । कुनै पनि कम्पनीलाई आइपीओ जारी गरेपछि पनि थप रकम आवश्यक परेको खण्डमा एफपीओद्वारा पैसा संकलन गर्न पाउँछन् । एफपीओ जारी गर्ने कम्पनीहरु सेयर बजारमा सूचिकृत हुनछन् । आइपीओमा सामान्यतयाः १ सय रुपैयाँमा सेयर खरिद गर्न पाइन्छ भने एफपीओमा कम्पनीले सेयरको मूल्य फरक तोक्न पनि सक्छन् ।

५) टीएमएस
टीएमएसको पूरा रुप हो, ट्रेड म्यानेजमेन्ट सिस्टम । यो अनलाइनबाट सेयर कारोबार गर्नका लागि प्रयोग गरिन्छ ।

परम्परागत रुपमा ब्रोकर कार्यालयमा गएर मौखिक वा लिखितरुपमा सेयर खरिद वा बिक्रीको आदेश दिएपछि मात्रै सेयर कारोबार हुन्थ्यो । तर टीएमएस आइसकेपछि यो सेवा लिएका लगानीकर्ताले ब्रोकर कार्यालय धाउनु पर्ने बाध्यता छैन । लगानीकर्ताले घर, कार्यालय वा आफू बसेकै ठाउँबाट कम्प्युटर, ल्यापटप, मोबाइललगायतका डिभाइसमा लगइन गरी सेयर कारोबार गर्न सक्छन् ।

यसका लागि सबैभन्दा पहिले तपाईंले कुनै ब्रोकर कार्यालयमा गएर टीएमएस सेवा लिनुपर्ने हुन्छ । यो लिए वापत कुनै शुल्क लाग्दैन । ब्रोकर कार्यालयमा केवाईसी (नो युअर कस्टमर)फारम अपडेट गराएपछि टीएमएसका लागि फारम भर्नुपर्ने हुन्छ । ब्रोकर कार्यालय अनुसार सोही दिन वा भोलिपल्टसम्म तपाईंको इमेलमा टीएमएसको युजर नेम र पासवर्ड आउँछ ।

ब्रोकर कार्यालयलाई उनीहरुको नामसँगै १, २, ३ जस्ता नम्बरले पनि चिनिन्छ । यदि तपाई ब्रोकर नम्बर १ मा गएर टीएमएस सेवा लिनुहुन्छ भने तपाईंले www.tms01.nepsetms.com.np मा गएर ब्रोकर कार्यालयबाट उपलब्ध गराइएको युजर नेम र पासवर्ड टाइम गरी लगइन गर्नुपर्ने हुन्छ । ब्रोकर कार्यालयको नम्बर ब्राउजरमा टीएमएस लगइन गर्दा नै उल्लेख हुन्छ ।

प्रतिक्रिया दिनुहोस !
सम्बन्धित खबरहरु

स्थानीय तह निर्वाचन २०७९ मा ६८ हजार ६१२ मत प्राप्त गरेर भारी मतान्तरले उपमेयरमा बिजयी भएकी नेकपा एमालेकी सुनिता डंगोलले

भारत सरकारको अनुदान सहयोगमा मुस्ताङ जिल्लाको लोमाङथाङ गाँउपालिका–३ छोनहुपस्थित श्री पाल एवं नाम्ग्याल गुम्बा विद्यालयको स्तरोन्नतरी भएको भवनको उद्घाटन भएको

काठमाडौं । देशको राजधानी काठमाडौं महानगरपालिकाले मेयरको रुपमा लौरो चिन्ह प्राप्त गरी स्वतन्त्र उम्मेदवारी दिएका बालेन्द्र साह (बालेन)लाई मेयरको रुपमा

स्वामी विवेकानन्द सांस्कृतिक केन्द्र, काठमाडौं र राष्ट्रिय साहित्य प्रतिष्ठानको संयुक्त आयोजनामा भारतीय कवि नरेश शांण्डिल्यको स्वागत सम्मान तथा नेपाल-भारत कविता