Lifestyle Portal
  •   ११ मंसिर २०७९, आईतवार

नवरात्रि: नौ (९) दिन यसरी राख्नुहोस् माता दुर्गा भवानीलाई प्रसन्न

२२ आश्विन २०७८, शुक्रबार २१:५६

लोकप्रिय

बिजया दशमीको नौ महत्वपूर्ण दिन अर्थात् नवरात्रि (Navratri) । तर यस वर्ष दिनका हिसाबले आठ दिन मात्र रहने छ । पञ्चांग निर्णायक समिति तथा काशी पञ्चांगका अनुसार यस वर्षको नवरात्रिको महापञ्चमी तथा महाषष्ठी एकैदिन रहेको छ । नवरात्रि अनुष्ठानको विसर्जन असोज २८ गते बिहिबार हुनेछ भने बडादशैंको  (विजयादशमी) शुक्रबार असोज २९ गते मनाइनेछ ।

पण्डित पुरुषोत्तम अधिकारी

नवदुर्गा भगवती घोडामा सवार भई आउनुहुनेछ र हाथीमा सवार भई जानुहुनेछ
नवरात्रीमा नवमीको समय माता भगवतीको आगमन तथा गमनका लागि चार फरक सवारिको प्रयोग हुनेगर्दछ । यसमा हात्ती, घोडा, डोली तथा ढुङ्गाको सवारी रहेका छन् । पण्डितहरुका अनुसार नवरात्रिको अनुष्ठान बिहिबार प्रारम्भ हुनेछ । तर तिथी अनुसार बुधबार राती ११ः४४ बजेबाट नै माता भगवतीको आगमन हुनेछ । र वहाँको गमन महानवमीका दिन अर्थात बिहिबार हुनेछ । यस वर्ष माता दुर्गा डोलीमा सवार भई आउनुहुनेछ भने हात्तीमा सवार भई प्रस्थान गर्नुहुेनेछ ।

पूजा विधि तथा घटस्थापना
नवरात्रिको प्रथम दिन अर्थात् घटस्थापनाका दिन नित्य स्नान पश्चात घरमा धर्तीमाता, गुरुदेव तथा इष्टदेवलाई सम्झिएर नमन गरिसकेपश्चात् मङ्गलमुर्ती सिद्धिविनायक भगवान गणेशलाई पूजा-आहवान गर्नुहोस् । यसपछि विधिवत रुपमा कलशको स्थापना भइसकेपछि कलशमा आँपको पात तथा शुद्ध जल राखेर कलशको मुखमा पानीसहितको नरिवललाई रातो सुतीको कपडामा बेरेर राख्नुहोस् । त्यसरी नरिवल बाँध्ने रातो सुतीको कपडा नरीवलमा बाँध्दाखेरी त्यसमा एउटा बदाम, दुई सुपारी तथा एउटा सिक्का अवस्य राख्नुहोस् । यसपछि माता सरस्वती, माता लक्ष्मी तथा माता दुर्गाको पूजा-आह्वान गरी कातेको बत्ती तथा धूप बालेर देवी माताको सबै रुपहरुलाई स्मरण गरी पूजा गर्नुहोस् । नवरात्रि सक्किएपछि कलशको जलले घरको चारैतिर छर्किनुहोस् र कन्या पूजा पछि प्रसाद वितरण वितरण गर्नुहोस् ।

नवरात्रिका दिन माता दुर्गा भवानीको नौ रूपहरुको पूजा-अर्चना गर्ने गरिन्छ । आउनुहोस् अबको क्रममा नौ दिन पूजिने नौ देवी भगवतीहरुको स्वरुप कस्तो छ जानौंः

पहलो दिन: शैलपुत्री
नवरात्रिको प्रथम दिन भनेको माता शैलपुत्री देवीको पूजा, आराधना गर्ने गरिन्छ । पुराणहरुमा एउटा कथा अत्यन्त प्रसिद्ध छ, त्यसमा के उल्लेख गरिएको छ भने, “हिमालयको तपबाट प्रसन्न भएर आद्या शक्तिले उनको घरमा छोरी भएर जन्मिनु भयो । उनै आद्या शक्तिको पूजासँगै नवरात्रिको शुभारम्भ हुन्छ ।”

दोश्रो दिन: ब्रह्मचारिणी
आदिदेव भगवान शिवको श्रीमानको रुपमा प्राप्त गर्नका लागि हिमालयकी पुत्री पार्वतीको कठिन तपस्याका कारण तीनै लोक उनकेसामू नतमस्तक भएका थिए । देवीको यही रुप तपस्याको तेजका कारण ज्योतिर्मय छ । यिनको दाहिने हातमा मन्त्र जपने माला (कण्ठि) छ भने देब्रे हातमा कमण्डल लिइएको हुन्छ ।

तेस्रो दिन: चंद्रघण्टा
यो देवी भगवतीको उग्र रूप हो । इनले बजाएको घण्टबाट तरङ्गीत ध्वनि सुनेर विनाशकारी शक्तिहरु तत्काल हराएर जान्छन् । व्याघ्र अर्थात बाघमा विराजमान रहनुभएको माता चन्द्रघण्टा विभिन्न अस्त्रहरुबाट सुसज्जित भई भक्तहरुको रक्षाका लागि सदा तत्पर रहनुहुन्छ ।

चौथो दिन: कूष्माण्डा
नवरात्रिको चौथो दिन भगवतीको यो अति विशिष्ट स्वरूपको पूजा आराधना गर्ने गरिन्छ । यस्तो मान्यता छ कि वहाँको हाँसोबाटै ब्रह्माण्ड उत्पन्न भएको थियो । अष्टभुजी अर्था आठवटा हात हुनुभएको माता कूष्माण्डाको हातहरुमा कमण्डल, धनुष-वाण, कमलको फूल, अमृत-कलश, चक्र तथा गदा रहेको हुन्छ । वहाँको आठौं हातमा मनोवांछित फल दिनसक्ने जपमाला रहेको हुन्छ ।

पाँचौं दिन: स्कन्दमाता
नवरात्रिको पञ्चमी तिथिका दिन माता भगवतीको पाँचौं स्वरूप स्कन्दमाताको पूजा गर्ने गरिन्छ । माता देवीको एकमात्र सन्तान छन् । उनी कुमार कार्तिकेय (स्कन्द) हुन् । जसलाई देवासुर-युद्धमा देवताहरुको तर्फबाट सेनापति बनाइएको थियो । यही रूपमा देवी आफ्नो पुत्र स्कन्दलाई काखमा लिएर बसिरहनुभएको हुन्छ । स्कन्दमाता आफ्नो भक्तहरुलाई शौर्य प्रदान गर्ने गर्नुहुन्छ ।

छैठौं दिन: कात्यायनी
कात्यायन ऋषिको घोर तपस्याबाट प्रसन्न भएर माता भगवती उनको घरमा छोरी भएर जन्मिनुभएको थियो । तत्पश्चात् वहाँ कात्यायनी भई रहनुभयो । कात्यायनीको अवतरण महिषासुर वधका लागि भएको थियो । यि देवी अमोघ फलदायिनी हुनुहुन्छ । भगवान कृष्णलाई श्रीमानको रूपमा प्राप्त गर्नका लागि ब्रजका गोपिनीहरुले देवी कात्यायनीको आराधना गरेका थिए । यदि कुनै विवाहयोग्य छोरीको विवाहमा कुनै वाधा व्यवधान उत्पन्न भइरहेको छ भने उनिहरुले माता कात्यायनीको पूजा उपासना गर्नुपर्छ ।

सातौं दिन: कालरात्रि
नवरात्रिको सातौं दिन अर्थात सप्तमीको कालरात्रिको आराधना गर्ने गरिन्छ । यि माता भगवतीको विकराल रूप रहेको छ । गर्दभ अर्थात् गधामा आरुढ (विराजमान) रहनुहुने यि माता देवीले आफ्नो हातमा फलामको तराजू तथा खड्ग लिनुभएको हुन्छ । यिनको भयानक स्वरूपसँगको सामना मात्रले विध्वंसक शक्तिहरु हराएर जान्छन् ।

आठौं दिन: महागौरी
नवरात्रिको आठौं दिन अर्थात् अष्टमीको दिन देवी महागौरीको पूजा आराधना गर्ने गरिन्छ । यि भगवतीको सौम्य रूप रहेको छ । यिनी चतुर्भुजी (चारवटा हात भएको) माता महागौरी वृषभ अर्थात भैंसीमाथी विराजमान रहने गर्नुहुन्छ । यिनको दुवै हातमा त्रिशूल तथा डमरू रहेको हुन्छ भने बाँकी अर्को दुई हातले वर तथा अभय दान प्रदान गरिरहनुभएको हुन्छ । भगवान भोले शंकरलाई श्रीमानको रुपमा पाउनका लागि भवानीले अति कठोर तपस्या गर्नुभएको थियो । त्यसबखत वहाँ कालो रङको हुनुभएको थियो । त्यो हेरेर भगवान शिवले गंगाजलद्वारा वहाँको अभिषेक गरेपछि माताले गौरवर्ण प्राप्त गर्नुभएको थियो यसकारण वहाँलाई गौरी भन्ने गरिन्छ ।

नौवे दिन : सिद्धिदात्री
नवरात्रिको अन्तिम दिन अर्थात् नवमीमा माता भगवतीको सिद्धिदात्री स्वरूपको पूजा आराधना गर्ने गरिन्छ । यिनको प्रताप मात्रले समस्त सिद्धि प्राप्त हुने गर्दछ । अन्य देवी-देवताहरुले समेत मनले चाहेको सिद्धिहरुको प्राप्तिका लागि देवी सिद्धिदात्रीको पूजा आराधना गर्ने गर्दछन् । माता सिद्धिदात्री चतुर्भुज हुनुहुन्छ । आफ्नो चारवटै हातहरुमा शंख, चक्र, गदा तथा पद्म (कमलको फूल) धारण गर्नुभएको हुन्छ । केही धर्मग्रंथहरुका अनुसार माता सिद्धिदात्रीको सवारी सिंह उल्लेख गरिएको छ भने, तर माता भने लोक प्रचलित रूपमा कमलमा बस्न रुचाउने (पद्मासना) मान्यता रहि आएको छ । सिद्धिदात्रीको पूजाबाट नै आधिकारीक रुपमा नवरात्रिको नवदुर्गा पूजाको अनुष्ठान पूर्ण हुने गर्दछ ।

नवग्रहहरुको पूजा
नवरात्रिको समयमा माता नवदुर्गाको पूजा आराधनाको माध्यमबाट नवग्रह शान्ति पनि सम्पन्न हुन्छ । देवीको नौ रूपहरु शैलपुत्री, ब्रह्मचारिणी, चंद्रघण्टा, कूष्माण्डा, स्कन्दमाता, कात्यायनी, कालरात्रि, महागौरी तथा सिद्धिदात्रीको पूजामार्फत् क्रमश: नौ ग्रहहरु सूर्य, चन्द्र, मङ्गल, बुध, गुरु, शुक्र, शनि, राहु तथा केतुको शान्ति प्राप्त हुन्छ ।

आउनुहोस्, यो नवरात्रिको अवसरमा हामी जगतमाता देवी दुर्गासँग लोक कल्याण, विश्व शान्ति तथा हिन्दुत्वको मूलमन्त्रसँग सबलाई जोड्न सकियोस्ः

सर्वे भवन्तु सुखिन:, सर्वे सन्तु निरामया:.
सर्वे भद्राणि पश्यन्तु, मा कश्चिद् दु:ख भाग्यवेत्.

साथै, हाम्रो कामना यो पनि रहोस्, नवरात्रिले सबै साधकहरुका लागि उज्ज्वल सम्भावनाहरु लिएर आउन् । माता दुर्गा भवानीले बाटो बिराएर गलत बाटो हिंड्न तय गरेका व्यक्तिहरुलाई सद्बुद्धि प्रदान गरुन्, जसले कुमार्गलाई त्यागेर सत्मार्गको यात्रामा अगाडी बढाउन सकोस् । शुभकामना !!

प्रतिक्रिया दिनुहोस !
सम्बन्धित खबरहरु

काठमाडौ – काठमाडौ क्षेत्र नम्बर १ का घण्टिबहाक उम्मेदवार पुकार बमलाइ भोट माग्न चलचित्र निर्देशक प्रदिप भट्टराई र निर्माता रविन्द्र

नेपालका लागि भारतीय राजदूत नवीन श्रीवास्तवले आज आयोजित एक समारोहबीच निर्वाचन आयोगका प्रमुख निर्वाचन आयुक्त दिनेश कुमार थपलियालाई भारत सरकारको

नेपालका लागि भारतीय राजदूत महामहिम नवीन श्रीवास्तवले आज आयोजित एक समारोहबीच नेपालका माननीय अर्थमन्त्री जनार्दन शर्मालाई भारत सरकारको तर्फबाट २००

त्रिमूर्ति निकेतनका संस्थापक तथा अध्यक्ष इन्दिरा प्रसाईको अध्यक्षतामा २०७१ साल वैशाख ३० गते बसेको निकेतनको साधारणसभाले नेपाली साहित्यका महारथी डा.सत्यमोहन