Lifestyle Portal
  •   १५ श्रावण २०७८, शुक्रबार
hindu

हिन्दु धर्मको परिचय

९ पुष २०७५, सोमबार ०५:४१

अर्जुन भण्डारी
अर्जुन भण्डारी

हिन्दु धर्मलाइ सनातन (धेरै समयदेखि चलिआएको) धर्म पनि भन्ने गरिन्छ । हिन्दु धर्मलाइ सवैभन्दा पुरानो धर्म अथवा दार्शनिक धर्म पनि भनिन्छ । यो धर्म करिव ९० हजार बर्षभन्दा अघि देखि प्रारम्भ भएको थियो । संख्याको हिसावले यो विश्वको तेस्रो धर्म पनि हो । हाल विश्वमा १ खर्व ५ अर्व मानिसहरु हिन्दु धर्मालम्वीहरु बसोवास गर्दछन । जय मध्ये ९६ प्रतिशत एसियामा बसोबास गर्दछन । महाभारत, रामायण र पुराणहरूमा चन्द्रवंशी र सूर्यवंशीराजाहरूको वंश परम्पराको उल्लेख गरिएको छ । यसैगरी विभिन्न वंशहरूको उत्पति र परम्पराको वर्णनमा पनि हिन्दु धर्मको प्रारम्भका विषयमा थुप्रै कुराहरु लिखित छन् । जस्लाइ आर्यहरूको सभ्यतालाई वैदिक सभ्यता मानिन्छ । हिन्दु धर्मका शास्त्रलाइ श्रुति र स्मृती गरी दुइ भागमा विभाजन गरिएको छ । श्रुति अन्र्तगत वेद वुझिन्छ भने स्मृति अन्र्तगत इतिहाँस, पुराण, रामायण, महाभारत तथा विभिन्न ग्रन्थहरु पर्दछन ।

ईसा पुर्व १७०० मा अफगानिस्तान, कश्मीर, पञ्जाब र हरियाणामा आर्यहरूको बसोबास थियो । त्यस बेला देखि नै उनीहरूका विद्वान् ऋषिहरु आफ्ना देवताहरूलाई प्रसन्न गर्नलाई वैदिक संस्कृतमा मन्त्र रचना गर्न थालिएको थियो । सवैभन्दा पहिला चार बेदहरुको रचना गरियो । सर्व प्रथम ऋग्वेदको रचना भयो अनि शक्लजुवेद, सामवेद, र अर्थववेद जस्ता रचनाहरु भए ।

हिन्दु धर्मको केहि विशेषताहरु ल्गभग ३५०० बर्ष अघि देखिका रहेका छन । यस धर्मको कुनै एतिहाँसिक संस्थापक रहेका छैनन् तर उत्पति धेरै ऋषिहरुवाट भएको छ । एक प्रकारले हिन्दु परम्परा शिव, विष्णु, र दुर्गाको प्रभुत्व बढेको बखतमा शुरु भएको हो भन्न सकिन्छ । दुर्गाले देवताहरुको शक्तिको प्रतिनिधित्व गर्दछिन र यीनलाइ दृवी पनि भनिन्छ ।

अहिले यो परम्परा धेरै धार्मिक, र्सास्कृतिक सामाजिक चाल चलनहरुको र विभिन्न प्रकारको पुजा आजाको संयुक्त रुप हो । यसले चन्त्रलाइ पनि अंगालेको छ जस्लाइ रहस्यमय कर्मकाण्डहरु, विश्वासहरु, विचारधाराहरु जुन बसद्ध धर्ममा पनि पाइन्छ । यसमा शक्तिको रुपमा नारी नै मुख्य तत्वको रुपमा रहेको छ । नेपालमा प्रचलित हिन्दु धर्म २००० वर्ष देखिको बौद्ध धर्मसंगको लगातार सह अस्तित्व वाट एक अर्काको पुरक भएर रहेको छ ।

नेपाली हिन्दु धर्मालम्बीहरु ऋाफ्नो भक्ति विश्वासलाइ शैव मार्ग अर्थात शिव नै मुल देवता मानेर अनुकरण गर्छन । यस्ले गर्दा हिन्दु, शैवमार्गीहरु अन्य देवताहरुको पुजा गर्दैनन् भन्ने होइन बौद्ध धर्मको महाँकाल, रातो मछेन्द्रनाथ, धेरै मातृका गणहरु र प्रकृतीको विभिन्न शक्तिहरुको पनि पुजा गर्दछन । यी विभिन्न देवि देवताहरु हिन्दुहरुको भनाइमा ‘एउटा अति महत्वपुर्ण हिराको कोणहरु हुन ।’ पुजामा कर्मकाण्डलाइ विशेष महत्व दिइन्छ । शिव र विष्णु जस्ता देवतालाइ शुद्ध र सात्विक चीजहरु फल फुलहरु चढाइन्छ । पशुवली, मासु, रक्सी, जस्ता नैबेद्यहरु डरलाग्दा भैरव र मातृका गणहरुलाइ अर्पण गरिन्छ ।

हिन्दु धर्ममा ओम ‘ॐ’ पवित्र चिन्ह मानिन्छ । यो चिन्ह विशेषगरी शिव भगवान संग सम्बधित छ । हिन्दु धर्मको पवित्र ग्रन्थ बेदमा ‘ॐ’को बारेमा लेखिएको छ । कुनै पनि प्राथना गर्दा तिन पटक ‘ॐ’को उच्चाहरण गरिन्छ । जस्लाइ उच्चाहरण गर्दा भगवानको नाम लिए बराबर नै हो ।

स्वस्तिक (卐) चिन्हलाइ प्राचिनकाल देखि नै मंगल प्रतिकको रुपमा मानिँदै आएको छ । कुनै पनि शुभकार्य गर्नु भन्दा अगावै स्वस्तिकको पुजा गरिन्छ । यस्लाइ गणेशसंग सम्बन्धीत मानिन्छ । स्वस्तिक शब्द ‘सु‘असंकबाट बनेको छ। ‘‘को अर्थ राम्रो, ‘अस‘को अर्थ ‘सत्ता‘ वा ‘अस्तित्व‘ र ‘‘को अर्थ ‘कर्त्ता‘ वा गर्ने मान्छे। यस प्रकार ‘स्वस्तिक‘ शब्दको अर्थ भयो ‘राम्रो‘ अथवा ‘मंगल‘ गर्ने। ‘अमरकोश’मा पनि ‘स्वस्तिक‘को अर्थ आशीर्वाद, मंगल वा पुण्यकार्य हो भनेर लेखियेको छ।

प्रतिक्रिया दिनुहोस !
Loading comments...
सम्बन्धित खबरहरु

काठमाडौँ– पछिल्लो २४ घण्टामा सबैभन्दा धेरै २१ देखि ३० वर्ष उमेर समूहका व्यक्तिहरुमा कोरोना भाइरसको संक्रमण पुष्टि भएको छ ।

विवेकशील साझा युवा संगठनका सचिव तथा पार्टीका केन्द्रीय समिति सदस्य अमित पाठकले सर्वोच्च अदालतको फैसलाले प्रतिगमनलाई परास्त गरेको बताएका छन्।

काठमाडौं। नेकपा एमालेको आन्तरिक विवाद समाधान गर्न गठन गरिएको सँयुक्त कार्यदलले आइतबार राति सहमति जुटाएको छ। कार्यदलले १० बुँदे सहमति

काठमाडौं । वर्षासँगै बाढी–पहिरोले देशका विभिन्न ठाउँमा सडकखण्ड अवरुद्ध भएको छ । सडक विभागका अनुसार शुक्रबार बिहान सवा ७ बजेसम्म