Lifestyle Portal
  •   ८ आश्विन २०७९, शनिबार

रामायणमा वालीको पश्चाताप

७ फाल्गुन २०७५, मंगलवार ०८:००

वालीको बिषयमा खासै शास्त्रहरुले उति महत्वका साथ प्रस्तुत गरेको पाइनन् तथापी सनातन दर्शनमा वालीको निकै भूमिका र दृष्टान्तहरु नभएका हैनन । दाजुभाई वाली र सुग्रिभको लडाँई अनि वालीकी श्रीमती ताराको वाली मृत्यु पश्चातको बेदना, रोदन लाई गरुढ पुराणमा पनि दृष्टान्तका रुपमा ल्याइएको त छ । श्रीरामले तारालाई लाहा र स्फटीकको उदहारणमा नश्वर शरीर र अमर आत्माको तत्ववोध गराउनुभएको छ । विर वालीलाई श्रीरामको वाणले परबाट आएर मर्म मै लागेर खुत्रुकै लडायो, त्यपश्चात उ अब आफ्नो जीवनको समय निकै कम भएको आँकेर केवल आफुलाई यति परबाट यस्तो तोडले हिर्काउन सक्ने को रहेछन भन्ने तथ्य जान्न चाहन्छ । शरीरबाट उक्त वाणलाई झिक्न उ असमर्थ छ किनकि वाण गहिराईसम्म पुगेको छ तथापी उस्ले वाणमा भएको श्रीरामको निशान अब चिन्न सक्दछ । उक्त वाणमा अयोध्या नरेशको केहि निशान थियो जुन वाली ले चाल पायो । तब भगवान रामलाई आफूतिर आँउदै गरेको वाली ले देख्दछ र पीडामा छटपटाएको वालीले रामलाई आफ्नो यो लुकेर हत्या गरेकामा विरतामाथि प्रश्न गर्दछ । दशरथको शान संग रामको यो वारलाई कायरताको संज्ञा सम्म दिन्छ । मनुशास्त्रमा पनि रामलाई दोषी देखिने तर्क वालीले अघि सार्दछ ।

अब श्रीरामको उत्तर अनि दर्शनले वालीमा सुस्त सुस्त आफ्नो प्रश्नको उत्तर अनि पश्चाताप उत्पन्न हुन थाल्दछ । जीवनको अन्तको क्षणमा भगवान रामको दर्शन अनि साथ पाएकोमा वाली अब सन्तुष्ट पनि देखिन्छ, आफ्नो पुत्र अगंदलाई मृत्युपर्यन्त भगवान श्रीरामको अर्चना गर्दै वाली ले विदा माग्दछ । किसकिन्धा बाँदरहरुको राज्य हो जहाँ बाँदर राजकुमारहरु वाली र सुग्रिभ सम्राट बन्ने लालसामा एक्आपसमा लडाँई गरिरहेका थिए । वालीलाई एउटा पहाडमा जान नपाउने भनी श्राप लागेको हुन्छ र यस पहाड जस्को नाम मातुगां पर्वत हो त्यहाँ सुग्रिभले आश्रय लिएको हुन्छन् ।

हनुमान र श्रीराम लक्ष्मणको भेट पनि किसकिन्धा मै भएको मानिन्छ । हनुमान सुग्रिभका सेना थिए र राम लक्ष्मणलाई उनले वालीको मान्छे भन्ठानेर हमला गर्नै आँटेका हुन्छन तर पछि उनीहरु वालीको सेना नभएको थाहा पाएपछि हनुमानसंग श्रीरामको युद्ध हुँदैन ।
श्रीरामले वालीको वध गरेपछि सुग्रिभ किसकिन्धाको राजा भएपछि हनुमानले श्रीरामको शरणमा आफुलाई सर्मपित गर्दछन् । त्यसपछि हनुमान सीता माताको खोजीमा लंका गएको तथ्य छ ।

अहिलेपनि हम्पी लगायतका क्षेत्रहरु जुन अहिले तत्कालिन ईण्डोनेशीयामा पर्दछ त्यहाँ अत्याधिक बाँदरहरु छन् र त्यहाँ रहेको अद्भूत अन्जनेया पर्वतमा अन्जनाले हनुमानलाई जन्म दिएको बताइन्छ । हनुमान चालिसामा पनि हनुमानलाई अन्जनपुत्र पवर्त सुत नामा भनिन्छ, उनी अन्जना र पवनका पुत्र हुन् । वाली रामायणका महत्वपूर्ण पात्र हुन जस्को शक्तिका बिषयमा त रामायणमा प्रशस्त किस्साहरु छन् तर उन्को बिवेक र भावनात्मक क्षमताका बिषयमा रामायण मौन छ ।

वालीले रामलाई मृत्युको समयमा पनि माफ गरिदिन्छन् । राम कै वाणले रक्ताम्य वालीले पीडाका फोहोराका बिच पनि रामलाई माफ गरिदिन्छन् । रामको वाली ले तात्विकरुपमा केहि हानी गरेका हुन्नन तथापी रामले वालीलाई वाण साँधेका हुन्छन् । वालीलाई श्रीमतीको कुरा नसुनेको अनि अहंकर धेरै गरेको पाप हुन्छ र यमराज स्वयमले पनि वालीको विरताको अगाडि सम्मानस्वरुप घायल अवस्थामा केहि समय दिएका हुन्छन् । त्यस बखत वाली नमरेर रामको सेनामा सामेल भएको भए आजको रामायणको स्वरुप नै फरक हुन्थ्यो कि ?
हनुमानको स्थान के वाली ले लिन्थे त ? यि सबै फिक्शन जस्ता कुरा भए हैन र ? तर शास्त्र इतिहासको पानाबाट बनेको हुन्छ र पात्रहरु भाग्य, कर्म र संयोगले बनेका हुन्छन् । वालीको भाग्यलाई कर्मले साथ दिएन र महान रामायणका किस्साबाट वाली ले छिटै बिदा लिन पर्यो ।

रामको कृपाले वालीले स्वर्गमा बिशिष्ट स्थान पाँउदछन् । रामायणका यि पात्रको बारेमा थप उत्खनन अनि अध्ययन जरुरी छ । वालीले भावनालाई धेरै महत्व दिएर निर्णय लिएकाले उस्को हार भएको हुन्छ भनिन्छ । सुग्रिभ रामका भक्त त हुन तर उनी वालीलाई जिँउदै समाधीमा गाड्न चाहन्छन्, सही कुराको भक्त भएतापनि गलत प्रवृती र बिनाशी चाहना सुग्रिभमा पनि प्रशस्त पाइन्छ । राम एउटा बिशिष्ट मानव भएर पनि बाँदरको हत्याराको आक्षेप बोकेर किस्किन्धाबाट अघि लागे । लक्ष्मणले वालीलाई मार्नुअगावै रामलाई वालीसंग वार्ता गर्ने प्रस्ताव पनि राखेको पाइन्छ तर सुग्रिभसंगको रामको वाचाले वालीको संहारलाई आवश्यक्ता बनाइदिन्छ ।

सुयोग ढकाल

प्रतिक्रिया दिनुहोस !
सम्बन्धित खबरहरु

नेपालका लागि भारतीय राजदूत नवीन श्रीवास्तव र नेपाल सरकारका माननीय गृहमन्त्री बालकृष्ण खाणले आज काभ्रेपलाञ्चोकमा राष्ट्रिय प्रहरी प्रशिक्षण प्रतिष्ठानको निर्माणका

राजनेता विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाको जन्म जयन्तीको दिन पारेर अठार वर्षअघि मेरा दाजु खनूपरुदे ‘रामबाबू’ प्रसाईले मैले लेखेको पारिजातकाे जीवनी पढेर मलाई

काठमाडौं- ‘किताब जात्रा’को पाचौं संस्करण भदौ २४ र २५ गते नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान, कमलादी, काठमाडौंमा हुने भएको छ । किताब

काठमाडौं । ललितपुर ३ बाट जेसन वैद्यले स्वतन्त्र उम्मेदवारी घोषणा गरेका छन्। उनले ललितपुरमा एक कार्यक्रम गर्दै प्रतिनिधि सभा निर्वाचनको