Lifestyle Portal
  •   १८ माघ २०७९, बुधबार

अनि भयो ‘अहिंसावादी’ महात्मा गान्धीको हत्या

३ फाल्गुन २०७६, शनिबार ०६:३०

लोकप्रिय

विश्व प्रसिद्ध लेखक, बिचारक अनि साहित्यकार जर्ज बनार्ड शले भारतमा गान्धीको हत्या पछि उनको शोक सन्देशमा विश्वमा राम्रो हुनु कति भयानक रहेछ भनेका थिए ।

उता सोहि विषयमा अमेरिकी पत्रकार विन्स्टन सीनको सन्देशमा, “गान्धी ज्यूँदा हुँदा एउटा खादीको कपडा लगाएका वृद्ध मान्छे थिए र अब मृत्युपछि विश्वलाई तिनै वृद्ध मान्छेको कमीले रुवाइरहनेछ” भनि लेखेको पाइन्छ ।

सीन सन् १९४७ मा भारत आउँदा यिनको गान्धीसँग भेट भएको थियो । सीनले विश्वका धेरै द्वन्द्वग्रस्त देशहरुमा पुगेर स्थलगत पत्रकारिता गरेको प्रमाण पाइन्छ । उनको जीवनको एउटा यस्तो संयोग थियो जब नाथुरोम गोड्सेले महात्मा गान्धीलाई गोली हाने त्यसबखत महात्मा गान्धी उनीभन्दा केवल १० गजको दूरीमा थिए  । यो प्रसङ्ग न्यूयोर्क हेरल्ड ट्रिव्यूनमा सीनले लेखेका थिए ।

suyog dhakal
लेखकः सुयोग ढकाल

भारतीयहरुलाई ब्रिटिस दासताबाट स्वतन्त्रताको उडान गराउने भारतनीय राजनीतिका एक महान पात्र मोहनदास करमचन्द गान्धी (जन्मः २ अक्टूबर सन् १८६९ – मृत्यु ३० जनवरी सन् १९४८) भारतीय स्वतन्त्रता आन्दोलनका एक विशिष्ट आध्यात्मिक तथा राजनीतिक नेता हुनुहुन्थ्यो । वहाँले थाल्नुभएको सत्याग्रह अर्थात ‘व्यापक सविनय अवज्ञा’को माध्यमबाट अंग्रेजहरुले भारतीयमाथी गरेको अत्याचारको शान्तिपूर्ण तवरले प्रतिकार गर्ने अग्रणी नेता हुनुहुन्थ्यो । गान्धीको त्यही अवधारणाको जगमा सम्पूर्ण अहिंसाको सिद्धान्तमा कायम थियो जसले भारताई स्वतन्त्रता दियो र संसारमा जनताको नागरिक अधिकार तथा स्वतन्त्रताप्रति सजग रहन आन्दोलनको लागि प्रेरक भइदियो । उनलाई संसारले महात्मा गान्धीको नामले चिन्दछ । संस्कृत भाषामा महात्मा अथवा महान आत्मा एउटा सम्मानसूचक शब्द हो। मोहनदान करमचन्द गान्धीलाई महात्माको नामले सर्वप्रथम सन् १९१५ मा भारतका राजवैद्य जीवराम कालिदासले सम्बोधन गर्नुभएको थियो ।

जनवरी ३० सन् १९४८ को दिन गान्धीको हत्या भएको हो, उतिबेला दिल्लीको विरला हाउसको कम्पाउण्ड र अहिलेको गान्धी स्मृति भवनमा उनको हत्या भयो । हिन्दु महासभा भन्ने दलका नाथुरोम गोड्सेले गान्धीमाथि गोली चलाए । नाथुराम गोड्से गान्धीको हत्याको केहि समय अघि वर्तमान भारतीय सत्तारुढ पार्टी भारतीय जनता पार्टीको माउ संगठन “राष्ट्रिय स्वयम सेवक संघ”सँग आवद्ध थिए । गोड्सेका अनुसार महात्मागान्धी भारतको बिभाजनका दौरान मुसलमान समूदायका लागि धेरै उदार भएका र शिखहरुको समावेशीताका सन्दर्भमा भने अनुदार रहेको आरोप लागेको थियो ।

साँझको ५ बजे गान्धी अन्तरधार्मीक प्रार्थना अर्थात हरेक धर्मका भगवान र प्रतिमाहरुको अर्चनागर्न विरला हाउस पुग्नेगरेका थिए । त्यस दिन पनि उनी त्यहाँ पुगे तर अन्तिम सिँढिमा पुगेका उनी त्यसपछि कहिल्यै त्यहाँबाट फर्केनन । नाथुरामले अत्यन्त नजिकबाट गान्धीमाथि गोली चलाए, क्षणभरमा नै गान्धीको इहलिला त्यहीँ समापन भयो । त्यहाँ उपस्थित मान्छेहरुले नाथुरामलाई पक्राउ गरेर प्रहरीको जिम्मा लगाए, सन् १९४८ बाट अदालतमा गान्धीको हत्या अभियोगको ट्रायल शुरु भयो । प्रतिवादीका रुपमा गोड्से, नारायण आप्टे र अन्य ६ जना व्यक्तिहरु थिए । १५ नोभेम्बर सन् १९४९ मा गोड्से र आप्टेलाई अम्बाला कारागारमा मृत्युदण्ड दिइयो ।

दिल्ली र पूर्वी पन्जाबमा भइरहेका आन्दोलन र बिरोधका कुराहरु बुझ्न र उक्त बिषयको समाधान निकाल्न गान्धी सेप्टेम्बर महिनामा दिल्ली पुगेका थिए । उता गोड्से डिकान भन्ने ठाँउमा मुसलमान शासक ओस्मान अलि खान बिरुद्धको आन्दोलनमा सरिक भएका थिए । त्यस क्रममा गोड्से केहि पटक फौजदारी अभियोगमा जेल पनि परिसकेका थिए । गोड्से एउटा कहलिएका पत्रकार पनि थिए जस्ले सन् १९४० ताका पाकिस्तानबाट भारत भागेर आएका हिन्दुहरुको पीडा र उनीहरु माथि भएको हिंसाका बारेमा उतिखेरका पत्रिकाहरुमा रिपोर्ट पनि लेख्ने गरेका थिए । सन् १९४८ मा नै गोड्से र यिनका सहयोगीहरुले गान्धीलाई मार्ने योजना बनाए, यतिबेला भारत र पाकिस्तानबिच कश्मिरको बिषयमा युद्ध पनि शुरु भइसकेको थियो । भारतमा कांग्रेसको शासन थियो, भारतले पाकिस्तानलाई केहि रकम सहयोग गर्ने कुरा भएको थियो, तर युद्धमा रहेको पाकिस्तानलाई सहयोग नगर्ने संसदको निर्णयलाई उल्टाउनका लागि महात्मा गान्धीले धेरै दबाब दिएको बताइन्छ । यस कारणले पनि हिन्दु अतिवादीहरु गान्धीसँग क्रुद्ध भएका थिए ।

महात्मा गान्धीको पाकिस्तानप्रतिको यो शदायसयताको कारण भनें अपुष्ट नै छ । गान्धीले भने आफ्नो पाकिस्तानलाई सहयोग गर्ने निर्णय कार्यान्वयन गराउन भोक हड्ताल शुरु गरे, यसपछि गोड्से लगायत अन्य हिन्दु अतिवादीहरुले गान्धीको हत्या योजना तर्जुमा गर्न थाले । दिल्लीको गोले मार्केटको वाल्मिकी मन्दिरमा गान्धी बसेका थिए, पछि त्यस मन्दिरमा हिन्दु शरणार्थीहरुलाई वास दिइने भएपछि गान्धी विरला हाउसमा सरेका हुन् । त्यसै विरला हाउसमा नै गान्धीको हत्या भयो । गोड्सेद्वारा गान्धीको हत्या गर्न यो दोश्रो प्रयास थियो जुन साकार भयो । १० दिनअघि पनि गान्धीलाई विरला हाउसमा मार्न गोड्सेहरु पुगेका थिए तर त्यससमय हत्या योजना साकार नभएको बताइन्छ । पहिलो योजना अनुरुप गान्धीले भाषण गर्दैगर्दा ग्रिनेट फालेर भीडबाट गान्धीलाई एक्ल्याउन खोजियो तर दोश्रो ग्रिनेट गान्धीमाथि फाल्न नसकेकाले हत्या योजना असफल भएको बताइयो । हत्याका लागि नारायण आप्टेले ‘बेरेटा एम १९३४’ बन्दुक किनेको प्रमाण पाइयो र पछि यसै बन्दुकबाटै गान्धीको हत्या भयो ।

प्रतिक्रिया दिनुहोस !
सम्बन्धित खबरहरु

एजेन्सी सीउल, १९ पुस उत्तर कोरियाली नेता किम जोङ उनले दोस्रो शक्तिशाली सैन्य अधिकारी पाक जोङ चोनलाई पदमुक्त गरेको कोरियाली

एजेन्सी सेनेगल, १९ पुस सेनेगलका दुई विपक्षी सांसदलाई बजेटको बहसका क्रममा गर्भवती सांसदलाई  पेटमा लात हानेको अभियोगमा ६ महिनाको जेल

कोरोना महामारी, निरन्तरको जलवायु प्रकोप, बढ्दो भूराजनीतिक तनाव, थलिएको अर्थतन्त्रमा कछुवाको गतिमा झिनो सुधार, ऊर्जा र खाद्यन्नको अकल्पनीय मूल्य वृद्धिलगायत

विरगञ्ज, १४ पुस छिमेकी मुलुक भारतमा कोभिड–१९ को संक्रमण फैलन थालेपछि वीरगन्ज नाकामा उच्च सतकर्ता अपनाइएको छ । इनरुवा नाकामा